Żywienie ekstensywne

Jako mało wydajne i przystosowane do małych stadek kur i kurcząt korzystających z nieograniczonego wybiegu ń wydaje się mieć znaczenie lokalne. Stadka te będą stanowić element krajobrazu - nie mając znaczenia produkcyjnego, poza dostarczaniem niewielkich ilości mięsa i jaj na własne potrzeby gospodarstwa. Przewiduje się w nim dożywianie ptaków paszą złożoną z ca- łego ziarna pszenicy i owsa, ze śrut zbożowych, śrut z nasion motylkowych i otrąb pszennych mieszanych najczęściej z gotowanymi ziemniakami i jarzynami korzeniowymi, zielonkami z roślin dostępnych w gospodarstwie oraz chwastów (pokrzywa, krwawnik i in.).
Pasza jest zadawana dwukrotnie lub trzykrotnie w ciągu dnia, najczęściej rano po wypuszczeniu z kurnika oraz przed udaniem się kurcząt na spoczynek. Dawka ta będzie niekiedy uzupełniona prostym dodatkiem mineralnym zawierającym najczęściej tylko wapń, fosfor i sód. Resztę składników kury muszą pobrać na nieograniczonym wybiegu.
Korzystanie z ograniczonych lub nieograniczonych wybiegów sugeruje, że obok mieszanki paszowej lub dawki pokarmowej kurczęta mają możliwość dodatkowego uzbierania pasz roślinnych i zwierzęcych. Ilości składników pokarmowych (w tym głównie białka) zebrane w czasie żerowania na wybiegu mogą być zróżnicowane i trudne do przewidzenia. Związane są, bowiem z sezonowym pojawianiem się bezkręgowców, niekiedy gradacją larw lub form dorosłych owadów, wylęgiem ślimaków, rozwojem pierścienic (dżdżownic) oraz z warunkami klimatycznymi, rozłożeniem opadów, żyznością gleby i wzrostem roślinności. Zarówno w larwach much, innych owadach, dżdżownicach jak i w trawie i lucernie jest wprawdzie więcej biał- ka niż energii, ale metionina jest aminokwasem limitującym jego wartość. Szacując ilości paszy pobranej przez kurczęta na wybiegu w sezonie letnim, można się kierować się wynikami badań przeprowadzonych w Szwecji (Bassler i in., 2003). Kurczętom Ross 208 w wieku do 12 tygodnia życia umożliwiano, lub nie umożliwiano korzystanie z pastwiska przy równoczesnym ograniczeniu mieszanki paszowej o 20 lub 30%. W wyniku dwuletnich obserwacji wykazano, że korzystanie z pastwiska pozwoliło tylko na niewielkie polepszenie (o 5%) masy końcowej kurcząt, wynoszącej około 3 kg.
Badań na kurczętach przeprowadzonych w warunkach polskich wprawdzie brakuje, ale można przyjąć, że na pastwisku istnieją ograniczone możliwości uzupełnienia składników pokarmowych. Większe natomiast znaczenie mają barwniki ksantofilowe oraz długołańcuchowe nienasycone kwasy tłuszczowe pobrane wraz z trawą i ziołami, które wpływają korzystnie na barwę tuszki i wartość dietetyczną mięsa w żywieniu człowieka.
Warto wspomnieć, że obok składników pokarmowych, witamin, barwników ksantofilowych i składników mineralnych zielony wybieg dostarcza kurczętom enzymy pobierane pośrednio wraz z zawartością przewodu pokarmowego zjadanych bezkręgowców. Na uwagę zasługują tutaj w szczególności enzymy rozkładaj ące polisacharydy nieskrobiowe (celulozę. arabinoksylany, ‚-glukany, pektyny), trudnostrawne białka i fityny ń syntetyzowane przez florę jelitową ślimaków, dżdżownic i owadów. Enzymy te mogą wspomagać trawienie paszy w przewodzie pokarmowym i proces przyswojenia składników pokarmowych. Zależnie od założonego poziomu intensywności produkcji nieśnej i zasobności mieszanki paszowej, tj. stopnia, w jakim pokrywa ona zapotrzebowanie kur na składniki pokarmowe można zalecić żywienie dawkowane, lub do woli. Biorąc pod uwagę dopuszczalną w chowie ekologicznym liczebność do 4800 sztuk kurcz ąt w jednym pomieszczeniu wydaje się, że zadawanie mieszanki paszowej do woli jest wygodniejsze i mniej pracochłonne niż dawkowanie paszy. Ponadto po- zostawia kurczętom swobodę wyboru ilości pobieranej paszy i umożliwia lepsze pokrycie potrzeb pokarmowych.
Przyjmując półintensywny sposób żywienia oraz wybór ras rodzimych do ekologicznej produkcji mięsa zapotrzebowanie składników pokarmowych można ustalić na poziomie przeciętnym dla kurcząt rzeźnych o niższym tempie wzrostu. Minimalny wiek kurcząt nadających się do uboju wynosi, bowiem 81 dni (około 12 tygodni), czyli jest prawie dwukrotnie dłuższy od okresu odchowu brojlera. W zależności od rodzaju kurcząt, intensywności żywienia i długości okresu odchowu ich masa przy uboju może być zróżnicowana w zakresie od 1-1.3 kg (rasy rodzime) do 3 kg (krzyżówki brojlerowe).
Biorąc pod uwagę zasady żywienia ekologicznego i uwarunkowania ekonomiczne można zalecić zmniejszenie zawartości składników pokarmowych o 10-20% w porównaniu z zapotrzebowaniem szybko rosnących brojlerów. W ten sposób w 1 kg mieszanki paszowej dla kurcząt w okresie starterowym ( przez 4 tygodnie) można zalecić zawartość 210 g białka ogólnego, 11 g lizyny, 4,5 g metioniny, 11,9-12 MJ energii metabolicznej (2850- 2870 kcal) na kg, 9 g wapnia, 4 g fosforu przyswajalnego, 1,6 g sodu i 10 g kwasu linolowego. W growerowym okresie żywienia (od 5 do 10 tygodnia) można zalecić zawartość 190 g białka ogólnego, 10 g lizyny, 4 g metioniny, 12-12,1 MJ energii metabolicznej (2870-2892 kcal) na kg, 9 g wapnia, 4 g fosforu przyswajalnego, 1,6 g sodu i 10 g kwasu linolowego. W mieszance paszowej na finiszerowy okres żywienia (od 11 tygodnia do końca odchowu) można zalecić 180 g białka ogólnego, 8 g lizyny, 3,6 g metioniny, 12,1-12,2 MJ energii metabolicznej (2892-2916 kcal) na kg, 8 g wapnia, 3,7 fosforu przyswajalnego, 1,6 g sodu i 10 g kwasu linolowego.
Osiągnięcie zalecanego poziomu podanych składników pokarmowych w mieszance paszowej może być trudne, szczególnie przy małej dostępności pasz o wyższej zawartości białka i metioniny. Odstępstwa mogą powodować u kurcząt przede wszystkim zwiększone pobranie paszy i wzrost kosztów żywienia. W skrajnych przypadkach mogą się stać przyczyną wystąpienia ukrytych lub zauważalnych stanów niedoborowych wpływających na ograniczenie produkcji i wymagających leczenia.